لكن خلاف است در اينكه بايد شياع به حدّى باشد كه افاده علم بكند ، يا افاده ظنّ كافى است مطلقا ، يا ظنّى كه نزديك به علم باشد ، ودور نيست اكتفا به ظنّ . ولكن أحوط اين است كه ظنّ ، نزديك به علم باشد بلكه اظهر اين است . چهارم : شهادت عدل است . ودر عدد آن وشرط قبول آن خلاف است وأقوى واشهر اين است كه شهادت دو مرد عادل قبول مىشود ، خواه مانعى در هوا باشد از ابرى يا غبارى يا نباشد وخواه از خارج بلد باشند يا داخل آن ، وشهادت يك مرد كافى نيست . وشهادت زنان هم مقبول نيست هر چند چهار زن باشند وهر چند مرد هم با زنها شهادت دهد . وقبول شهادت موقوف به حكم حاكم نيست بلكه از براي هر كس جايز است عمل به آن ، بلكه هر چند در نزد حاكم شهادت بدهند وأو رد كند شهادت آنها را به سبب اينكه جاهل باشد به حال آنها . وبايد كه شاهدها موافق باشند در شهادت در وصف هلال ، پس اگر يكى بگويد كج بود ويكى بگويد راست بود ، يا يكى بگويد ضعيف ويكى بگويد بزرگ بود ، يا يكى بگويد در طرف جنوب آفتاب بود ويكى بگويد در طرف شمال ، قبول نمىشود ، امّا اگر يكى بگويد در وقت غروب آفتاب ديدم ويكى بگويد بعد نماز مغرب ديدم ضرر ندارد . وهرگاه مثلا يكى بگويد كه در شب جمعه هلال شعبان را ديدم وديگرى بگويد در شب يكشنبه هلال رمضان را ديدم ، در اين دو وجه است از جهت مخالفت در شهادت وموافقت در معنا وشايد أوجه عدم قبول باشد . وشاهد بايد شهادت بدهد بر رؤيت ، امّا هرگاه بگويد : « من امروز را اوّل ماه مىدانم » كافى نيست ؛ به جهت اينكه اوّل ماه بودن از مسائل اجتهاديّه است ، گاه است آن شاهد چيزى را منشأ ثبوت هلال داند كه اين كس آن را منشأ ثبوت نداند ، مگر اينكه علم داشته باشد به اتّفاق رأيها ودر صورت جهل به حال سؤال كند كه از چه راه اوّل ماه مىدانى ؟ پس هرگاه بيان كرد وموافق شد با رأى أو عمل كند والّا فلا ، وهرگاه شاهد بگويد كه از راه شياع براي من علم حاصل شد به هلال ، ظاهر اين است كه كافى است وگويا